Twee vormen van perfectionisme
Allereerst, om verwarring te voorkomen: perfectionisme is een mooie, goede eigenschap! Gezond perfectionisme helpt je om van een goede prestatie een top prestatie te maken. Je wilt iets graag goed doen, en dat zegt wat over je karakter en siert je. Wanneer je iets té goed wilt doen en je bijvoorbeeld steeds blijft hangen in details waardoor je uiteindelijk niet vooruit komt, spreken we van ongezond perfectionisme. Je mooie eigenschap slaat door en gaat zich tegen je keren.
Ongezond perfectionistische mensen kunnen enorm boos worden op zichzelf wanneer ze iets in hun ogen niet goed genoeg doen. Ze leggen de lat onbereikbaar hoog voor zichzelf en fouten maken vinden ze verschrikkelijk. Dit fenomeen zie je vaker bij cognitief getalenteerden. Maar hoe komt dat?
Perfectionisme is een diepgeworteld gedragspatroon dat ontstaan is om het intense, vervelende gevoel van falen uit de weg te gaan.
Fouten maken moet je leren
Vanwege hun sterke cognitieve vermogen waarmee hoogbegaafde kinderen geboren worden, maken zij van nature niet vaak fouten omdat ze cognitief meestal voorlopen op hun klas- en leeftijdsgenootjes. Het gevoel van falen en het fenomeen ‘iets bereiken kost tijd’ (lees hier meer over deze eigenschap) is hen (nog) niet bekend. Wanneer ze dan een keer een foutje maken, voelt dit als extreem ongemakkelijk en bovenal als ‘ik ben fout’ in plaats van ‘ik maak een fout’. Dit kan grote inbreuk hebben op hun zelfbeeld met als gevolg dat ze hun slimheid inzetten om het maken van fouten zo veel mogelijk te vermijden. Hier zijn ze een meester in, maar van daadwerkelijk leren komt weinig. Het ernstige gevolg hiervan is dat ze kunnen gaan onderpresteren en hiervan ongelukkig worden. Extreem ongezond perfectionistisch gedrag kan leiden tot burn-out.
Om het intense, vervelende gevoel van het onbekende falen te vermijden, ontstaat perfectionisme. Het is een diepgeworteld gedragspatroon met als functie het uit de weg gaan van een nare emotie. Het geeft een gevoel van controle en houvast om eindeloos to-do lijstjes te maken of om nacht na nacht door te werken aan een paper, waarvan je weet dat je hem eigenlijk al gehaald hebt. Helaas is het tegendeel waar en verlies op de lange termijn steeds meer de grip op het werkelijke doel: het leren omgaan met faalangst.
Een leerproces zonder het maken van fouten, is geen leerproces!
Oefenen
Zonder het maken van fouten, is er geen leerproces. Of het nou over rekenen, drummen of vrienden maken gaat. Falen is een onmisbare levenstool. Gelukkig zijn er manieren om te leren falen! Bij het bespelen van een instrument heb je naast je denkvermogen, ook te maken met je spiergeheugen. Je kan een oefening meteen begrijpen, maar nog niet meteen spelen zoals je dat zou willen. Tot grote frustratie van onze snelle denkers. Oefenen, oefenen en nog eens oefenen dus! Dit is voor perfectionisten een mooie, noodzakelijke maar ook moeilijke les.
Wat kan je eraan doen?
Neem jezelf serieus en vraag om hulp
Wanneer je jezelf en/of je kind herkent in ongezond perfectionistisch gedrag en faalangst, wacht dan niet te lang met het inschakelen van hulp. Nou is om hulp vragen vaak niet de meest sterke kant van perfectionisten. Verzamel al je moed bij elkaar en bedenk dat de uitkomst veelbelovend kan zijn, met een betere kwaliteit van leven als gevolg. Wees ook alert op je omgeving en start het gesprek, misschien kan iemand jouw eerste duwtje in de goede richting hard gebruiken. Heeft je kind last van faalangst? Heb de moed om ook naar je eigen gedrag te kijken. Kinderen kopiëren hun ouders, de appel valt niet ver van de boom. Het beste werkt om het goede voorbeeld te geven, maar daarvoor zal je eerst zelf aan de slag moeten.
Our Silent Revolution 