Vanuit de Theorie van Positieve Desintegratie (TPD) worden vijf hypergevoeligheden genoemd: psychomotorisch, intellectueel, emotioneel, verbeeldend en sensorisch. Je kan er geen, één, meerdere of ze allemaal herkennen. Je eigen, unieke gevoeligheden wijzen je de weg naar een autonoom, waardegericht leven wanneer je ze omarmt. Dabrowski claimt dat hoe meer hypergevoeligheid er is (vooral de emotionele), hoe meer kans op meergelaagde persoonlijke ontwikkeling.
Scroll naar beneden voor een kenmerkenlijst per hypergevoeligheid.
Let op: de theorie over de hypergevoeligheden is een onderdeel van de Theorie van Positieve Desintegratie. Lees voor een compleet beeld ook hier.
Wat is hypergevoelig?
Er zijn verschillende benamingen voor de hypergevoeligheden. Vaak worden ze de intensiteiten genoemd. Letterlijk uit het Pools vertaald betekent het ‘superstimuleerbaarheid’. Hyperprikkelbaar of hypergevoelig wordt het ook wel genoemd. Je bent vatbaarder voor interne prikkels of prikkels van buitenaf en deze hebben een diepere impact op je. Je bent als het ware fijnbedraad of fijnbesnaard.
Overprikkeling en onderprikkeling
De hypergevoeligheden zijn een soort superkracht. Je voelt, ziet, beweegt, hoort, ruikt en denkt meer. Ze helpen je wanneer je ze accepteert en omarmt in je leven. Ze kunnen je ook tegenstaan als je niet weet hoe ze werken en wat je er mee moet.
Belangrijk om te weten is dat een gevoeligheid overprikkeld maar ook onderprikkeld kan raken.
Bij overprikkeling heb je een teveel aan prikkels gehad, waardoor alles als teveel voelt. Dit is geen prettig gevoel. Ontprikkelen en rust nemen is op zijn plaats. Je kan je bijvoorbeeld emotioneel overprikkeld voelen wanneer je gevoelens van andere mensen als een spons opzuigt.
Bij onderprikkeling heb je te weinig stimulatie gehad, waardoor je je bijvoorbeeld kan gaan vervelen, moe wordt of juist onrustig. Ook dit is geen prettig gevoel. Het is belangrijk voldoende prikkels te krijgen om je optimaal te voelen. Je kan bijvoorbeeld intellectueel onderprikkeld raken doordat je op school niet voldoende uitdaging krijgt en je verveelt.
Combinaties tussen over- en onderprikkeling bestaan! Om het nog ingewikkelder te maken kan je tegelijkertijd intellectueel onderprikkeld, emotioneel overprikkeld, psychomotorisch onderprikkeld en sensorisch overprikkeld zijn. Ook beïnvloeden de gevoeligheden elkaar. Zo kan je psychomotorisch onrustig worden van te weinig intellectuele prikkels. Of de andere kant op: door bijvoorbeeld het uitoefenen van een intense sport, voelen je emoties even minder intens.
Wanneer je inzicht krijgt in je eigen intensiteiten en ze beter begrijpt, kan je vervolgens leren ze te reguleren.
Misdiagnose
Je kan je misschien voorstellen dat deze intensiteiten, vooral in combinatie met elkaar, door hulpverleners vaak onterecht verward worden met diagnoses zoals AD(H)D, autisme, een bipolaire stoornis en ga zo maar door. Mijn visie is dat het van belang is dat je kijkt naar de problemen die iemand ervaart, maar dat je vooral grondig onderzoekt waar dit probleem door komt.
Zoals je hieronder leest, staat het kenmerk ‘slaapproblemen’ bij psychomotorisch, intellectueel én verbeeldend. Het kan zijn dat je wakker ligt door te weinig fysieke activiteit (onrust) of juist door te veel/te weinig intellectuele activiteit (piekeren). Of misschien wel door allebei tegelijk! Dit probleem valt op te lossen door het reguleren van je intensiteiten. Daar heb je in eerste instantie helemaal geen slaappil voor nodig. Een (verkeerde) diagnose kan in sommige gevallen erg beperkend, verwarrend en misplaatst zijn. Soms slaat het zelfs zo erg de plank mis, dat de problemen die iemand ervaart alleen maar toenemen en de persoon zelf het vertrouwen in zichzelf en de hulpverlening verliest.
Als je meer wilt lezen over hypergevoeligheid en misdiagnose, verwijs ik je door naar de leestips op deze pagina.
Kenmerken
Hieronder lees je de kenmerken per hypergevoeligheid, met bijpassend symbool.
Hoe meer je herkent, hoe waarschijnlijker en intenser de betreffende hypergevoeligheid op jou van toepassing is.
Welke herken jij? Kan je zelf nog kenmerken aanvullen?
1. Emotioneel
“I can feel it all.” – KT Tunstall
Kenmerken:
- Intense emoties
- Grote empathie
- Liefde voor natuur en dieren
- Sfeergevoelig
- Groot verantwoordelijkheidsgevoel
- Neemt emoties gemakkelijk over
- Moeite met nieuwe omgevingen
- Grote zelfkennis en zelfreflectie
- Verlangen naar betekenisvol zijn/bijdragen aan een groter geheel
- Krijgt snel fysieke reacties op stress (buikpijn, hoofdpijn, zweten, blozen)
- Eenzaamheid
- Verlangen naar diepgang (in gesprekken, relaties, etc.)
- Emotionele expressie
2. Psychomotorisch
“Een hyperactief lichaam.”
Kenmerken:
- Grote beweeglijkheid
- Fysieke onrust
- Eindeloze energie
- Moeite met stilzitten
- Fanatiek
- Liefde voor (extreme) sporten
- (Innerlijke) onrust/drive
- Snel en/of veel praten
- Workaholic
- Nagels bijten en/of pulken
- Slaapproblemen
- Impulsiviteit
- Strijdlustig
- Organisatorisch
3. Intellectueel
“Een hyperactief brein.”
Kenmerken:
- Nieuwsgierig
- Liefde voor lezen
- Scherpe waarnemer
- Onderzoekend
- Vaak heel slim/pienter
- Fascinerend geheugen
- Nadenken over nadenken
- Piekeren
- Hyperfocus
- Slaapproblemen
- Hoge lat voor zichzelf leggen (en voor anderen)
- Legt snel verbanden
- Stelt veel vragen
- Oplossingsgericht
- Goede concentratie (wanneer er motivatie is)
- Eindeloze ideeën
4. Verbeeldend
“Imagination is more important than knowledge.” – Albert Einstein
Kenmerken:
- Enorm sterk voorstellingsvermogen
- Beelddenker
- Dagdromer
- Intense (voorspellende, lucide) dromen/nachtmerries
- Verzint verhalen, vriendjes, spellen etc.
- Slecht tegen verveling kunnen/snel verveeld zijn
- Slaapproblemen
- Onuitputtelijke creativiteit
- Onuitputtelijke fantasie
- Innovatief
- Unieke, briljante ideeën
- Kan angstig zijn
- Gevoelig voor waangedachten
5. Zintuiglijk
“Een hypergevoelig zenuwstelsel.”
Kenmerken:
- (Over)gevoeligheid voor geluid, licht, geur, smaak en/of textuur
- Te veel en/of snel eten
- Beoefenaar van kunst (muzikant, schilder, danser, etc.)
- High sensitive person (HSP)
- High sensation seeker (HSS)
- Houdt van knuffelen/aanraking
- Of heeft juist moeite met aanraking
- Liefhebber van mooie muziek, kunst, vormen, architectuur, woorden etc. en hier als het ware mee kunnen samensmelten
- Houdt niet van kriebelende kaartjes in kleding
- Kleding moet ‘lekker’ zitten (los, zacht, strak)
De hypergevoeligheden in tijden van crisis
Dabrowski claimt dus dat hoe meer hypergevoeligheid er is (vooral de emotionele), hoe meer kans op meergelaagde persoonlijke ontwikkeling. Hoe gevoeliger je bent, hoe eerder je lichaam aangeeft wanneer iets niet voor je klopt. Zie dit als een geschenk! Hoe beter je naar je lichaam leert luisteren, hoe meer je bij jezelf kan blijven. Wanneer je in een periode zit van veel stress, zijn de hypergevoeligheden extra intens aanwezig. Ze proberen je te vertellen dat er iets aan de hand is, dat er iets moet veranderen.
Voorbeelden
Psychomotorisch onderprikkeld
Als je langere tijd stil moet zitten tijdens vergaderingen, ga je zitten wiebelen of pulken. Je voelt je onrustig en naar, je moet bewegen!
Om dit op te lossen vraag je aan je collega’s wie er in de pauze een rondje mee gaat wandelen. Soms vraag je of je mag staan tijdens een vergadering. Hierdoor voel je je lekker in je vel.
Intellectueel onderprikkeld
Je ligt ’s avonds te woelen in je bed en kunt niet slapen. Je piekert je suf en je gedachten gaan alle kanten op. Vandaag heb je je op school enorm verveeld. Je brein is gewoon nog niet moe!
Voortaan maak je na zo’n dag een moeilijke sudoku voordat je gaat slapen.
Emotioneel onderprikkeld
Je werkt bij een bedrijf waar weinig rekening wordt gehouden met milieubelangen. Dit past niet bij je waarden. Je voelt je er slecht bij en schaamt je zelfs voor je positie.
Je gaat opzoek naar een nieuwe baan bij een bedrijf die zich inzet voor het milieu. Dit geeft je voldoening.
Emotioneel overprikkeld
In de klas is iedereen druk en heerst er onrust en paniek: er komt namelijk een Cito-toets aan. De juf raakt op haar beurt geïrriteerd door alle drukke kinderen. Jij voelt je schuldig voor het drukke gedrag namens de hele klas tegenover de juf en voelt daarnaast de zenuwen van alle kinderen. En dat terwijl je zelf eigenlijk helemaal niet zenuwachtig bent voor de toets en ook niet hebt zitten klieren! Aan het einde van de dag ben je ontzettend moe: het was een nare dag.
Thuis praat je over je ervaringen met iemand die je gevoeligheid begrijpt, dit lucht op. Samen kan je oplossingen bedenken, zoals een koptelefoon opzetten in de klas. Leren bij jezelf te blijven, welk gevoel van jou is en wat niet en hoe je daarmee omgaat, is cruciaal.
Verbeeldend onderprikkeld
Naast je fulltime baan als boekhouder -wat je leuk vindt maar waar je je fantasie niet optimaal in kwijt kunt-, volg je een cursus romanschrijven en ga je maandelijks naar een knutselclub. Hier kan je je creativiteit in kwijt.
Sensorisch overprikkeld
Altijd als gewerkt hebt, kom je thuis met hoofdpijn. Je snapt er niks van, want je vindt je werk op kantoor leuk en komt meestal tevreden thuis. Je komt er uiteindelijk achter dat je ogen overgevoelig zijn voor tl-licht.
Als oplossing schaf je een bril met blauwfilter aan of zet je een pet op wanneer je werkt. Nu ben je minder snel overprikkeld door het licht.
Emotioneel onderprikkeld en sensorisch overprikkeld
Tijdens een verjaardag voel je je enorm ongemakkelijk. Iedereen praat over koetjes en kalfjes, terwijl jij graag met iemand zou praten over het boek dat je aan het lezen bent. Daarnaast staat er harde muziek aan en ruikt het muffig in het huis. Je voelt je benauwd, geïrriteerd en eenzaam.
Je besluit de volgende keer niet (te lang) te gaan of iemand mee te nemen met dezelfde interesses als jij.
Our Silent Revolution 